Chương 2: Hiểu đơn giản về mindfulness

Chúng ta thường có những hiểu biết sai lệch về mindfulness, dẫn đến việc từ chối thực hành, thậm chí là tìm hiểu nó khi lúc vừa nghe tới. Phá được rào cản này, bạn sẽ thấy mindfulness thật gần gũi và dễ thương

Sai lệch 1: “Mindfulness thuộc về tôn giáo”. Không, mindfulness là một khái niệm mở được áp dụng trong nhiều lĩnh vực như quản lý, tâm lý, công nghệ và giáo dục. Sở dĩ chúng ta có cách hiểu này là do trong lời dạy của Phật có “chánh niệm”, một dạng của mindfulness. Tuy nhiên, Phật không sáng tạo ra mindfulness, mà chỉ là phát hiện ra nó, sau đó truyền bá cho đại chúng. Bạn cũng có thể tạo ra khái niệm mindfulness cá nhân hoá theo cách hiểu của mình như cách mà những nhà hiền triết đã làm. 

Sai lệch 2: “Muốn mindful thì phải ngồi thiền”. Người ngồi thiền chưa chắc mindful bằng người đứng thiền, đi thiền, chạy thiền, leo thiền. Ngồi một chỗ không phải cách duy nhất và hiệu quả nhất để mindful. Bạn có thể vào trạng thái mindful mọi lúc, mọi nơi nếu làm đúng cách. Chúng ta nghĩ ngồi thiền là mindful vì bộ môn này đang phổ biến hiện nay. 

Sai lệch 3: “Mindfulness thật nhàm chán”. Nhắc đến mindful, chúng ta lại mường tượng về hình ảnh của những người giũ bỏ “bụi trần” để lên núi tu, những cô bác cao tuổi vận khí trong công viên. Nghe thôi cũng thấy không hấp dẫn, nhất là với người lớn lên trong thời đại số. Bạn chưa nhìn đủ rộng nên thấy vậy. Mindfulness có thể áp dụng khi nghe nhạc, chơi game, xem phim, hoặc chơi những môn thể thao như leo núi, chạy bộ, cắm trại. Mindfulness rốt cuộc không phải để bạn ngồi một chỗ trong tĩnh lặng mà là để bạn sống từng phút giây đời thường thật ý nghĩa. Mindfulness không phải là đích đến mà là phương tiện để phục vụ cuộc sống. 

Thế thì hiểu như nào cho đúng về mindfulness?

Cuốn này định nghĩa mindfulness cho đối tượng suy nghĩ nhiều hay từ lóng gọi là “não nhiều”. Thuyên là thuộc tập đối tượng này.

Thú thực, mặc dù nghe loáng thoáng mindfulness qua hoạt động như thiền nhưng mình không hề quan tâm đến nó. Ngày trước, đối với mình, mindfulness hay chánh niệm là một khái niệm ma mị, huyền bí của Phật giáo. Vốn là người ít bao giờ đi chùa nên mình còn cảm thấy xa cách hơn với nó. 

Nói riêng về thiền tĩnh, mình không thể nào nuốt trôi được phương pháp này. Mỗi lần nghe câu “empty your mind” là tâm trí mình lại suy nghĩ nhiều hơn. Ngồi một thời gian cũng làm mình cảm thấy nhàm chán và ngứa ngáy

Tréo ngoe là mình hiểu thấu được mindfulness thông qua cách tiếp cận từ góc nhìn phương Tây chứ không phải phương Đông và qua trải nghiệm leo núi cắm trại chứ không phải thiền tĩnh. Sau đây là cách định nghĩa mà mình thấy là tường minh và dễ hiểu

Cách hiểu 1: Sống mindful là “giờ nào làm việc đó”. Câu nói này chắc bạn sẽ được bố mẹ, ông bà nói thường xuyên. Bạn có bao giờ bị nhắc kiểu này không: “Ăn xong rồi hãy xem TV!”? Ngày bé khi ta cố gắng làm hai việc một lúc, không thực sự chú tâm vào việc nào hoàn toàn thì sẽ “được” nhắc nhở ngay. Lời dạy của người lớn chớ có sai. Thế nhưng khi công nghệ bùng nổ, phong trào mutitasking lên ngôi thì chúng quên mất lời dạy này. Kể cả bố mẹ chúng ta bây giờ cũng bị “lôi kéo” nên chắc dần sẽ ít nghe được những lời nhắc này nữa. 

Câu nói “giờ nào làm việc đó” chính là định nghĩa mindfulness phiên bản sơ khai nhất. 

Cách hiểu 2: Mindfulness là việc lắng nghe mà không phán xét. Con người chỉ muốn nghe thứ mình muốn nghe, chỉ muốn nhìn thứ mình muốn nhìn. Do đó, khi trong một bữa tiệc Tất Niên vui vẻ, một người có thể không thấy được niềm vui, thay vào đó là thấy sơ sót của ban tổ chức, món ăn chưa ứng ý và ánh mắt của người khác đến mình. Nếu bỏ qua sự phán xét, mong đợi thì người này đã “enjoy” được bữa tiệc trọn vẹn hơn. Còn đối những quan sát trên thì vẫn có thể tiếp nhận và lưu lại nhưng không dán nhãn. Việc dán nhãn như vậy ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ cảm xúc của chúng ta. 

Với chính bản thân, chúng ta cũng dán nhãn liên tục gây nên low self esteem. Việc phán xét liên tục bản thân thay vì cảm nhận đầy đủ sẽ làm bạn càng ngày càng tiêu cực. Bạn sẽ thấy toàn điểm tốt hoặc toàn điểm yếu ở bản thân. Mindfulness sẽ cho bạn nhận thức đầy đủ (full awareness). Khi nhận thức đầy đủ thì biết ơn, hạnh phúc sẽ tự động là hệ quả. Đồng thời, nó cũng cho bạn cảm được nỗi đau, vết thương để tự chữa lành.