Chương 5: Thoát khỏi VÔ MINH bằng CẢM NHẬN

Ở chương này, mình sẽ chia sẻ bạn cách vượt qua giai đoạn đầu tiên nhanh nhất, nhẹ nhàng nhất. Muốn làm được như vậy, bạn phải tạm thời gác lại tư duy phân tích, logic số học lại trước đã. Khuyến cáo này đặc biệt quan trọng với những bạn có thế mạnh về suy nghĩ phân tích. Tại sao lại cần như vậy? Để mình giải thích rõ hơn cho bạn.

Sức mạnh của trực giác (power of intuition)

Hãy đưa ngón tay của bạn ra trước mặt khoảng 20 cm. Sau đó, bạn nhìn vào ngón tay của mình. Bạn thấy gì? Dĩ nhiên là thấy ngon tay của mình rồi. Có phải cảnh vật xung quanh của bạn mờ đi hết đúng không? Khi bạn tập trung vào ngón tay, bạn sẽ mất hết những thứ còn lại.

Bây giờ, vẫn để ngón tay trước mặt nhưng mắt thả lỏng nhìn về vô cực. Bạn thấy gì? Bạn vẫn thấy ngón tay của mình, nhưng vẫn nhìn thấy được toàn cảnh đúng không? Mặc dù không rõ nét như khi nhìn tập trung nhưng đủ để bạn thấy được đó là gì. Khi bạn thả lỏng để FEEL, bạn sẽ thấy một bức tranh tổng thể.

Con mắt đại diện cho tư duy của bạn. Mọi thứ xung quanh đại diện cho bản ngã của bạn. Chế độ nhìn tập trung một điểm chính là lý luận. Chế độ nhìn mọi điểm trực giác. Bản ngã của bạn là một quang cảnh rộng lớn, tất cả mọi thứ đều liên quan đến nhau, cho nên nếu nhìn một điểm thì bạn bỏ sót những điểm quan trọng còn lại. Hiện tượng này gọi là vô minh, như chúng ta đã đề cập.

Thay vào đó, nếu bạn bật chế độ trực giác để cảm nhận thì bạn sẽ thấy một bản ngã đầy đủ, tổng thể. Học cách sử dụng trực giác, hay còn gọi là FEEL, chính là con đường để thoát khỏi vô minh. Trong quá trình đi học, chúng ta đã học quá nhiều cách làm sao để THINK nhưng quên mất học cách để FEEL. Đó là lý do khi lớn lên, chúng ta mất dần khả năng điều khiển trực giác khi cần đến, dẫn đến nhiều vấn đề như tầm nhìn hẹp, hiểu vấn đề phiến diện, chăm chăm vào chi tiết quên mất bối cảnh lớn.

Khi nói đến FEEL, nhiều người sẽ nhầm tưởng nó với cảm nhận cảm xúc cá nhân. FEEL không phải như vậy. FEEL thực chất vẫn là suy nghĩ nhưng suy nghĩ chạy ngầm trong não mà chúng ta không hề hay biết. FEEL bao hàm cả việc cảm nhận cảm xúc cá nhân. Bộ não con người là hoạt động hầu hết ở trong tiềm thức và vô thức chứ không phải là trong tỉnh thức.

Bạn có bao giờ quyết định điều gì đó, không có lý luận rõ ràng, nhưng vô cùng hợp lý không? Hoặc có những quyết định phân tích quá nhiều nhưng không hề chính xác bằng quyết định đi theo “linh cảm”. FEEL là một cách suy nghĩ nhưng ở tầm “vũ trụ”, có khả năng giải quyết vấn đề phức tạp trong cuộc sống một cách hoàn toàn tự động.

Điều duy nhất bạn cần làm là thả lỏng.

Ấy mà chúng ta lại không chú trọng phát triển khả năng này. Thật lãng phí. Vậy thì làm sao triển trực giác thật tốt?

Làm sao để có trực giác tốt?

Trực giác cũng có trực giác “this”, trực giác “that”. Có người trực giác sẽ khá chuẩn xác, có người thì trực giác thường dẫn đến quyết định sai lầm. Trực giác là tổng hòa của 2 nhân tố: kinh nghiệm và chuyên môn.

Kinh nghiệm (experience)

Ngày trước khi làm công việc tuyển dụng, Thuyên thường phải xây dựng bộ câu hỏi và tiêu chí chi tiết. Công cụ này giúp cho người phỏng vấn biết nên hỏi ứng viên như thế nào để quyết định như thế nào. Trong khi những người phỏng vấn mới vào nghề phỏng vấn xong đắn đo suy nghĩ không biết nên chọn ai thì những anh chị kỳ cựu đã có cho mình đáp án: “Bạn này không phù hợp!”; “Bạn này phù hợp lắm em!”

Thuyên thắc mắc hỏi anh chị nhiều lần: “Tại sao anh chỉ có thể đưa quyết định trong khi đó anh chị hỏi không theo hướng dẫn em gửi?”. Anh chị trả lời mình: “HR Sense em ạ”. Thực sự lúc đó mình vô cùng nghi ngờ thứ gọi là “HR Sense” nhưng đến khi bản thân Thuyên phỏng vấn hơn 200 người thì bắt đầu hiểu chuyện.

Khi có đủ kinh nghiệm phỏng vấn, mình có thể dễ dàng thấy được người nào hợp hay không với tổ chức, với công việc nào. Tiêu chí vẫn phải là thứ phải có rõ nhưng HR Senseyếu tố quan trọng để đưa ra quyết định.  Do đó, bạn có thể qua mặt người phỏng vấn bằng lý lẽ, câu chuyện bạn dựng lên nhưng có thể sẽ không qua mặt được HR Sense của họ. Tuy nhiên, Thuyên cũng phải khuyến cáo rằng không phải HR Sense của ai cũng sẽ cho ra quyết định đúng đắn. Tại vì nó còn phụ thuộc thêm vào yếu tố bên dưới.

Kỹ năng nhìn người (phỏng vấn) cũng giống như kỹ năng tự nhìn bản thân. Khi có nhiều kinh nghiệm thực chiến thì trực giác sẽ vô cùng nhạy bén và chính xác. Bạn muốn hiểu rõ bản thân thì bạn cần phản chiếu (reflect) mỗi ngày, liên tục trong nhiều năm liền. 

Bạn nhìn nhận bản thân (reflect) bao lâu 1 lần?

Chuyên môn (expertise)

Một người hiểu về xe máy, chỉ cần họ ngồi lên chiếc xe thì có thấy đoán gần đúng ngay vấn đề của xe nằm ở đâu. Họ có thể lấy dữ kiện một cách vô thức qua tất cả giác quan của mình. Người bình thường, mặc dù đi xe máy mỗi ngày nhưng không hề biết chiếc xe mình đang “bệnh” rất nặng. Đơn giản là đa phần người đi xe máy đều không hiểu về cách hoạt động của nó.

Kiến thức không chỉ giúp một người biết nhiều thứ hơn. Kiến thức còn thay đổi cách mà một người nhìn nhận thế giới xung quanh. Mỗi lần có thêm kiến thức, bạn sẽ như được thay đổi một cặp lens khác cho mắt bạn. Cùng một tiếng pô phát ra từ chiếc xe, một người chỉ nhận thức là to hay nhỏ, nhưng một người đam mê xe ngay lập tức cảm nhận được độ bốc của chiếc xe đó, động cơ 2 xi lanh hay 4 xi lanh, phân khối khoảng bao nhiêu. 

Với logic tương tự, điều gì xảy ra nếu bạn có chuyên môn về lĩnh vực phát triển bản thân như cơ chế hoạt động của não bộ, cách con người tư duy, cách con người cảm nhận, hành vi con người? Bạn nhìn đời theo một cách sâu sắc, rõ ràng hơn như một người thợ máy nhìn vào chiếc xe máy. Cho nên, nếu bạn có trực giác tốt hơn khi nhìn nhận bản thân thì không ngừng tích lũy cho mình kiến thức về điều mà mình muốn hiểu về bản thân.

Trực giác luôn là sự tổng hòa giữa kinh nghiệm và chuyên môn. Hai thành tố này hòa quyện vào nhau, không thể chia rõ rạch ròi đâu là trực giác đến từ kinh nghiệm, đâu đến từ kiến thức. Kiến thức và kinh nghiệm cần có nhau để phát huy tác dụng. Trực giác cũng sẽ không phát triển theo đường thẳng (linear), bạn sẽ mất một khoảng thời gian tích lũy trực giác mà không nhận ra được gì. Bạn phải tích lũy đủ về lượng thì mới có thể thay đổi về chất. Lúc đó, bạn sẽ thốt lên: “À ha…”