Chương 3: Mâu thuẫn

u thuẫn là giai đoạn, trạng thái, mà ở đó chúng ta nhận ra bạn ngã của mình nhưng không chấp nhận nó. Khi đó, bạn sẽ cảm thấy dằn vặt, cảm thấy bản thân thật tệ hại, thậm chí cảm thấy muốn trở thành một con người khác chứ không phải mình.

Mâu thuẫn này đến từ đâu? Tại sao lại có sự mâu thuẫn này? Đó là điều mình sẽ chia sẻ cho bạn sau đây. Tất cả mâu thuẫn này là mâu thuẫn bên trong bản thân bạn. Chúng là những thứ mà bạn có thể học được cách kiểm soát.

A. Mẫu thuẫn quá khứ - bản ngã hiện tại

Bạn sẽ cảm thấy như nào khi trước giờ sống lý trí nhưng nhận ra mình có một phần nào đó là một người sống theo tình cảm nhiều hơn? Sốc phải không nào? Trước giờ, bạn nhận xét về những người sống tình cảm là “lụy”, “yếu đuối”, “thiếu quyết đoán”, bạn thấy cách sống lý trí của mình là đúng đắn. Tuy nhiên vị trí đã thay đổi, nòng súng bây giờ chĩa về phía bạn. Chẳng lẽ bạn tự bắn mình?

Không! Con người luôn có cơ chế để bảo vệ mình. Do đó, bạn sẽ không bao giờ chấp nhận bản ngã thật của mình. 

Câu chuyện của…

Anh Bưởi đã từng làm quản lý cấp cao 10 năm cho một tập đoàn đa quốc gia lớn. Trong 10 năm này, anh đã đem lại nhiều cải cách trong tổ chức, cũng như tăng trưởng doanh thu vượt xa những người tiền nhiệm. Ngoài ra, anh còn được bầu chọn là người lãnh đạo xuất sắc nhất trong công ty. Sau khoảng thời gian đó, anh muốn chuyển hướng sang thành lập một doanh nghiệp riêng cho mình trong lĩnh vực ăn uống. 

Trong vòng 6 tháng hoạt động, công ty của anh thua lỗ nặng. Chiến lược kinh doanh anh lập ra đến 80% khi thực thi không đạt mục tiêu. Sâu thẳm trong lòng, anh biết rằng chiến lược, khả năng quản lý của mình chưa được tốt với mô hình kinh doanh nhỏ này. Tuy vậy lúc đó, anh Bưởi không nghĩ rằng lỗi là do năng lực lãnh đạo của mình. Anh tin rằng với kinh nghiệm và thành tựu ở công ty trước tốt như vậy thì doanh nghiệp nhỏ này không lẽ nào anh lại thất bại. Anh Bưởi để ngoài tai những lời góp ý về mình từ co-founder cũng như người thân.

B. Mâu thuẫn bản ngã - năng lực

Bao nhiêu năm sống hướng nội, bạn nghĩ đây là lối sống phù hợp với bạn. Bỗng một ngày, bạn nhận thấy rằng sống kiểu đó khiến bạn cảm thấy cô đơn và lẻ loi. Bạn muốn một cuộc sống hướng ngoại hơn, ồn ào hơn. Bạn thực sự không phù hợp với lối sống hướng nội nữa. Hướng ngoại mới chính là con người thực của bạn. Nhận ra rồi, bạn sẽ làm gì, thay đổi lối sống của mình sao? 

Cuộc sống đâu có đơn giản như vậy. Thời gian hướng nội đã lâu làm bạn gặp khó khăn trong việc bắt chuyện, làm quen, giữ mối quan hệ với người khác. Bạn bước ra chỗ có người nhưng không biết mở đầu như nào, không biết tiếp nối cuộc nói chuyện làm sao cả. Đây gọi là “lực bất tòng tâm”, nhận ra bản ngã nhưng không có đủ năng lực để sống đúng với nó. Thế là bạn quay lại cuộc sống hướng nội nhưng không còn thỏa mãn như trước đây.

Tương tự chúng ta có trường hợp những bạn từng hướng ngoại nhưng nhận ra mình hướng nội nhiều hơn. Bạn sẽ gặp khó khăn trong việc ở một mình. Lúc ở một mình, bạn có xu hướng nghĩ lung tung, luẩn quẩn và thường là tiêu cực.

C. Mâu thuẫn bản ngã - lý trí

Điều gì xảy ra nếu bạn nhận ra bên trong mình có một con người hơi “điên điên” một chút? Chắc hẳn lúc đó lý trí của bạn bật ra những câu nói đạo lý như: “Không! Đó không phải là mình.”; “Làm con gái thì không được như vậy!”; “Như vậy là không ổn, người thành công họ không như vậy!”.

Bạn nào càng cầu toàn, càng lý tưởng hóa hình ảnh cá nhân thì càng khó chấp nhận con người thực của mình tại lúc này. Tiêu chuẩn về một người đàn ông thành đạt, một người phụ nữ chính chuyên hay một vĩ nhân đã đè lên bản ngã của cá nhân.

Bản chất Dừa là một chàng trai sống tình cảm. Bạn nhạy cảm với cảm xúc của mình và đồng cảm với cảm xúc người khác. Dừa hiện đang sống chung với bạn gái. Hai người đã lên kế hoạch đầu năm sau sẽ cưới. Trong quá trình sống chung, Dừa có nhiều điều không hài lòng với bạn gái của mình. Tuy nhiên, Dừa được dạy từ bé là đàn ông thì phải rộng lượng, không nên thể hiện cảm xúc ra ngoài. Vì nghĩ như thế, Dừa không bày tỏ cảm xúc với bạn gái mình. Càng sống như vậy, Dừa càng cảm thấy khó chịu bên trong. Sự khó chịu này đã ảnh hưởng đến mối quan hệ thân mật của Dừa và bạn gái. Bạn gái nghĩ rằng anh không còn yêu cô ấy như trước nữa. Như thế, hai người giận nhau suốt một tháng. Chuyện cưới hỏi đã phải tạm hoãn lại

D. Mâu thuẫn bản ngã - cảm xúc

Nói thực thì bản ngã cũng như ngoại hình của chúng ta. Khi soi gương đôi khi chúng ta có những suy nghĩ như: “Chỗ này nhìn hơi khó coi”; “Răng mình hơi hô/ móm/ lệch nhỉ?”; “Mũi hơi to, vai hơi bự, da hơi đen.” Đôi lúc soi gương đem lại chúng ta một cảm giác hơi khó chịu một chút. Bởi, khi nhìn vào đó chúng ta thấy những điểm không hoàn hảo. Dù cố gắng như nào, cảm xúc đó vẫn xuất hiện như một bản năng con người – bản năng khó chịu khi thấy gì nó không theo ý chúng ta.

Có những bản ngã mà chúng ta không thấy tích cực, thậm chí “xấu xí” nên tự nhìn nhận cũng cảm thấy một chút thất vọng hoặc thậm chí kinh tởm. Con người là như thế ấy, cuối cùng, cảm xúc vẫn là thứ điều khiển chúng ta

Nói thực thì bản ngã cũng như ngoại hình của chúng ta. Khi soi gương đôi khi chúng ta có những suy nghĩ như: “Chỗ này nhìn hơi khó coi”; “Răng mình hơi hô/ móm/ lệch nhỉ?”; “Mũi hơi to, vai hơi bự, da hơi đen.” Đôi lúc soi gương đem lại chúng ta một cảm giác hơi khó chịu một chút. Bởi, khi nhìn vào đó chúng ta thấy những điểm không hoàn hảo. Dù cố gắng như nào, cảm xúc đó vẫn xuất hiện như một bản năng con người – bản năng khó chịu khi thấy gì nó không theo ý chúng ta.

Có những bản ngã mà chúng ta không thấy tích cực, thậm chí “xấu xí” nên tự nhìn nhận cũng cảm thấy một chút thất vọng hoặc thậm chí kinh tởm. Con người là như thế ấy, cuối cùng, cảm xúc vẫn là thứ điều khiển chúng ta. Sigmund Freud, cha đẻ phân tâm học, con người hành động dựa trên Nguyên Lý Lạc Thú (Pleasure Principle). Chúng ta tránh thứ khó chịu, tìm đến cảm xúc hưng phấn.

Câu chuyện của…

Nho là một người sâu sắc. Cũng chính vì sự sâu sắc này mà từ bé đã gây cho Hồng nhiều sự phiền toái. Ngày bé, khi đi chơi với hội bạn, Nho thường gợi lên những chủ đề mà bạn bè tầm ngang tuổi không có hứng thú. Nho tự nhủ trong đầu: “Mình nói chuyện thật khác người, thật nhạt nhẽo.” Nho cảm thấy bị xa lánh khi thể hiện bản thân. 

Ngày qua ngày, Nho bắt đầu gán ghép cảm xúc tiêu cực đó với điểm mạnh của mình. Khi tham gia phỏng vấn công ty, Nho bao bao giờ dám nói sự sâu sắc là một điểm mạnh của mình. Thay vào đó, Nho chỉ dám nói những điểm tốt chung chung mà một người nhân viên điển hình nên có.

Cứ mâu thuẫn, giằng co với chính mình như này mãi thì bao giờ mới sống được với bản ngã của mình? Đừng nóng vội, chúng ta sẽ cùng đến với giải phápnhững chương sau. Trước tiên, hãy cùng khám phá xem nếu vượt qua giai đoạn này thì chúng ta sẽ đến với giai đoạn nào?