Chương 1: Chuyện không của riêng ai!

A. Một cuộc sống lưng lửng (unfulfilled life)

Tất cả chúng ta đang phải đối mặt với một vấn đề chung. Bạn, cũng như mình, có một công việc gọi là “tương đối hoặc tốt” theo định nghĩa chung của xã hội. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cảm thấy lưng lửng, cảm thấy thiếu một điều gì đó.

Bạn còn nhớ những ngày làm việc mệt mỏi, làm một công việc vì cơm áo gạo tiền, từ ngày này qua ngày khác không? Chớp mắt một lần thì hết một tuần, chớp mắt hai lần thì hết một tháng, chớp mắt ba lần thì hết một năm. Bạn cảm thấy sự nghiệp của mình cứ “tàng tàng”, trong khi đó thì một số bạn bè đã làm được nhiều điều thú vị hơn. 

Bạn còn nhớ những buổi gặp gỡ đồng nghiệp, bạn bè nhưng sau khi về cảm thấy thật cô đơn không? Ngồi trong cùng một bàn nhưng bạn không thể kết nối với những người ngồi ngay cạnh bạn. Bạn cảm được chúng ta chỉ đang xã giao với nhau chứ không có sự sâu sắc và thấu cảm (empathy)

Bạn còn nhớ những lần đi mua sắm những món đồ mà bạn thích từ lúc bạn chưa có đủ tiền không? Đó có thể là một món ăn, một chuyến du lịch đắt tiền, một chiếc xe thật xịn. Ban đầu, bạn nghĩ rằng khi sở hữu vật chất (material possession), bạn sẽ hạnh phúc hơn. Ấy vậy, khi sở hữu chúng một thời gian ngắn, bạn quay lại như trước kia. Thậm chí, bạn còn cảm thấy tệ hơn khi chưa mua được những món đồ đắt tiền hơn nữa.. 

Điều gì đã xảy ra với chúng ta vậy?

B. Cái giá của sự chuyên môn hóa (price of specialization)

Vấn đề nào cũng liên quan mật thiết đến bối cảnh. Việt Nam chúng ta đang ở trong thời kỳ công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Công việc ngày càng ngày càng cụ thể và chuyên môn hơn bao giờ hết. Có những công việc chỉ gói gọn 1 công đoạn nhỏ trong công ty như chuyên viên chăm sóc khách hàng, chuyên viên phân tích dữ liệu, chuyên viên bán hàng. Chuyên môn hóa giúp tổ chức nâng cao hiệu suất lẫn chất lượng công việc. Chúng ta hưởng lợi không ít từ cách làm việc như thế này.

Tuy nhiên, đó là nhìn ở góc độ quản trị (management). Ở góc độ tâm lý (pyschological), công việc chuyên môn hóa sâu đem lại nhiều hệ lụy ngấm ngầm (underlying consequences). Con người chúng ta khác máy móc ở chỗ là chúng ta được sinh ra để làm nhiều việc khác nhau. Dù bạn có thể chuyên làm một việc nào đó đến mức độ chuyên gia, nhưng nếu thời gian dài chỉ làm công việc này thôi thì bạn sẽ không tránh khỏi cảm thấy bí bách, khó chịu, mất dần niềm vui trong cuộc sống. Dần dần, bạn sẽ cảm thấy mình chỉ là một công cụ của một ai đó hoặc một tổ chức nào đó. Chắc chắn bạn sẽ phải tìm cách để giải tỏa nếu bạn muốn sống khỏe mạnh. 

Nếu muốn sống là một con người, không phải máy móc, thì bạn cần hiểu đầy đủ bản ngã của mình. Khi đó, dù làm ở nơi đâu, bạn sẽ thấy được ý nghĩa đằng sau (meaning behind) việc mình làm. Bạn không nên để công việc quy định bản ngã của mình, khi đó, bạn cảm thấy bạn không khác một cái máy nhỏ trong một bộ máy khổng lồ là mấy.

Câu chuyện của…

Mình xin phép thay đổi tên nhân vật bằng các loại trái cây khác nhau. Một là vì lý do bảo mật danh tính. Hai là vì mình thích trái cây.

Táo là một kỹ sư lập trình, làm việc tại một công ty Việt Nam. Về công việc chuyên môn, Táo làm việc khá tốt, được sếp tin tưởng giao cho nhiều công việc quan trọng. Tuy nhiên, Táo làm việc một ngày từ 8 giờ sáng đến 9 giờ tối mới về nhà. Đôi khi, Táo còn phải ở lại cùng với đội đến khuya để hoàn thành công việc. Dù công việc Táo đang làm là công việc mà người đang mơ ước nhưng Táo cảm thấy có gì đó vẫn thiếu. Táo có ít bạn, ít giao lưu xã hội. Khi có dịp giao lưu với mọi người trong công ty, Táo không biết nói gì về bản thân mình ngoài công việc. Táo cảm giác mình không hề có cuộc sống cá nhân.

C. Bạn còn nhớ hay đã quên? (our forgotten time)

Phải chăng chúng ta đã đánh mất bản thân mình? Bạn còn nhớ những kỷ niệm tuổi thơ được tung tăng chơi đùa với những người bạn trong xóm; những giây phút được bà tám với những đứa cùng lớp; những khoảnh khắc khám phá những điều lạ; lúc hồi hộp khi được những bạn nam/nữ xinh đẹp hỏi chuyện (hồi bé mình “nhát gái” ạ); những con đường quen thuộc mà chúng ta đi xe đạp đi học ? Khoảng thời gian tuổi thơ, mặc dù có lẽ không phải tuổi thơ lúc nào cũng có niềm vui, nhưng có lẽ với hầu hết mọi người là khoảng thời đong đầy (fulfilled) nhất. Đong đầy có thể hiểu nôm na là cảm thấy có ý nghĩa, đáng để trải nghiệm.

Tuổi thơ chính là khoảng thời gian chúng ta sống được với bản ngã của chính mình theo một cách bản năng nhất. Vui thì cười, buồn thì khóc, giỏi gì thì chơi trò đó. Sống được bản ngã thực sự thoải mái và tự do, không cần đến quá nhiều tiền.

Thuyên nói ra không phải để níu kéo lại một thời đã qua mà muốn cho bạn thấy được bạn đã thay đổi như thế nào. Như một xu hướng, càng già hơn chúng ta càng cảm thấy “đong đầy” là một cảm xúc thật xa xỉ. Càng lớn, chúng ta càng cảm thấy cuộc sống chỉ là trách nhiệm như kiếm cơm, lấy chồng, lấy vợ, trách nhiệm với gia đình và xã hội. Trong đó, công việc kiếm cơm đã chiếm hầu hết năng lượng và thời gian của chúng ta.

Có cảm giác như càng lớn lên bạn càng cảm thấy cuộc sống mệt mỏi hơn. Nhìn mấy em học sinh tươi cười, bọn trẻ nô đùa nhau mà trong lòng chỉ thấy vui cho chúng. Trong đầu bắt đầu độc thoại: “Nhìn mấy em mà ghen tị quá, ước gì…mà thôi, thời đó qua rồi!”.

Phải chăng biết nhiều hơn, trải đời nhiều hơn đã làm cho tâm hồn chúng ta cằn cỗi? Lớn lên, cuộc sống nhiều thử thách và trách nhiệm hơn, có lẽ do thế mà chúng ta vứt bỏ đi bản ngã của mình để cuốn theo cuộc sống để sống ngày qua ngày. Sống như vậy đến một thời điểm nào đó nhìn lại chúng ta sẽ cảm thấy hoảng loạn. Hiện tượng này gọi là khủng hoảng tuổi 2X (quarter-life crisis) hoặc khủng hoảng trung niên (mid-life crisis).

Ai đã trải qua khủng hoảng kiểu này đều biết nó như thế nào. Để dễ hình dung, bạn tưởng tượng tỉnh dậy vào một buổi sáng thứ hai. Nhìn lại cuộc đời dài đằng đẵng của mình, bạn cảm thấy mình đã sống quá “sai”. Bạn cảm thấy như mình sống theo một kịch bản của ai đó viết chứ không phải mình viết. Bạn tự hỏi: “Mình là ai? Mình là người chơi (a player) hay là một con tốt (a pawn)?”. Bạn sẽ cảm thấy một sự vô nghĩa tột cùng. Đó là khủng hoảng cuộc đời. Bạn thấy nó như thế nào? Thuyên thì trải qua rồikhông muốn trải qua thêm một lần nào nữa. Với Thuyên thì may mắn là trải sớm, nhận thức sớm, khủng hoảng sớm nên vẫn còn nhiều thời gian để làm lại cuộc đời.

Câu chuyện của…

Tuổi thơ của Thuyên gắn liền với đường phố Sài Gòn như những nhân vật chính của phim RÒM vậy. Cuộc sống mặc dù cơ cực, khó khăn nhưng nhìn lại mình cảm thấy bình yên. Ngày bé đó, Thuyên được làm tất cả những gì mình muốn làm với lũ bạn trong xóm. Mình đã bắt châu chấu, nghịch lửa, chơi cảnh sát bắt cướp, chơi cá sấu lên bờ, chơi trốn tìm, đi từ xóm này qua xóm khác để giật cô hồn. Ngày bé cứ nghĩ rằng đó chỉ là trò chơi, lớn lên đó mới hiểu đó chính là những trải nghiệm để cho Thuyên khám phá và phát huy tất cả tiềm năng của mình có. Trò chơi nhỏ mình đã chơi không khác với những công việc mình làm bây giờ, chỉ có điều là hồn nhiên hơn. Giá như công việc hiện tại mà chúng ta được làm với thái độ này thì cuộc sống thật hạnh phúc biết bao.

D. Cảm & sống với bản ngã sẽ như thế nào? (feel and live)

Sống với bản ngã của mình không hề đơn giản, đơn giản thì nhiều người đã làm được. Muốn làm được phải có cách tiếp cận đúng đắn, cụ thể từng bước. Đó là điều mình sẽ chia sẻ trong những chương tiếp theo.

Thuyên cũng từng hy vọng vào tương lai vào năm 18 tuổi. Thực tế đã vả thẳng vào mặt Thuyên một phát đau, chính xác là nhiều phát đau. Cuộc đời đã thuyết phục mình tin rằng cuộc sống người lớn không thú vị, tình yêu không tồn tại, và hạnh phúc không đến dễ dàng. Thuyên đã nghĩ đến việc cam chịu. Mỗi khi ai hỏi mình cảm thấy thế nào thì cố gắng diễn: “À, tớ cảm thấy vui mà.”

May mắn là mình không bỏ cuộc ở đó, mình đi tiếp để học cách cảm và sống với bản ngã của mình. Quá trình đó không phải đường thẳng, cũng không phải đường cong mà zig-zagtới lui (back-forth). Tuy nhiên, thứ mình nhận lại xứng đángThật ra cuộc sống người lớn còn có thể đong đầy hơn tuổi thơ vì khi lớn chúng ta tự do hơn rất nhiều.

Thuyên tin rằng công việc bạn không phải vấn đề cốt lõiTâm thế của bạn khi làm việc mới chính là vấn đề cốt lõiKhi trả lời được câu hỏi “Tôi là ai?”, dù chỉ một phần, thì cuộc sống sẽ tự động “đâu vào đó”. Hai người làm cùng một vị trí nhưng mức độ hạnh phúc có thể khác một trời một vực. Điều chúng ta muốn làm trong cuốn này là nâng cấp tâm thế của bạn lên một tầm cao mới

 

Bối cảnh

Vô minh

Cảm & sống với bản ngã

Công việc

– Luôn có những đòi hỏi khó khăn về công việc, ganh đua để có quyền lực. 

 

Không hài lòng với vị trí của mình mặc dù có thể ở vị trí cao.

– Tìm được niềm vui trong công việc bằng nhiều cách khác nhau. 

 

– Dù ở vị trí cao hay thấp, cũng sẽ tìm cách để phát triển để tiến tới mục tiêu tương lai.

Sở thích

Không có sở thích hoặc sở thích mang tính chất tiêu khiển.

Sở thích nuôi dưỡng tâm hồn, giúp phát triển bản thân và đam mê.

Mối quan hệ

– Cảm thấy mọi người không thích mình.

 

– Cảm thấy không xứng đáng nhận được tình yêu từ người khác.

– Hiểu rõ giá trị bản thân, yêu bản thân mình, 

 

– Biết chọn những người biết trân trọng mình để kết giao.

Gia đình

– Nghĩ rằng bố mẹ áp đặt mình theo một hướng nào đó. 

 

Đổ lỗi bố mẹ cho thất bại mà mình đã và đang đối mặt.

– Nhận thức được những thứ tốt thừa hưởng từ gia đình. 

 

– Biết tận dụng thứ mình có để đi nhanh & xa hơn.

Thuyên không làm ông nọ bà kia, không thay đổi công việc gì “ghê gớm” nhưng chất lượng cuộc sống của mình khác hẳn lúc trước đây. Đó là do nhận thức và cách nhìn thế giới đã thay đổi. Cho nên, việc làm ở đâu, chức danh gì không còn quá mức quan trọng như trước đây. 

Mình đã bắt đầu cảm được bản ngã của mình, chấp nhận nó và đang học cách hòa hợp nó với cuộc đời này. Nếu xem cuộc sống là một trò chơi thì Thuyên đã chấp nhận chơi với đúng nhân vật của mình. Khi hiểu được mình, Thuyên cảm thấy mình lấy lại cảm xúc đong đầy của tuổi thơ, tìm thấy niềm vui ở những thứ gần gũi, giản dị. Thuyên cảm thấy như được tái sinh vào tuổi 22 ấy. 

Thuyên muốn chia sẻ khám phá, hành trình của mình trong cuốn này. Những bài học này đã phải trả bằng máu, mồ hôi và nhiều nhất là tiền mặt.